على زمانى قمشه اى
82
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
آنها را استخراج نكرده بودند . با توجه به دانش و مهارت بنى موسى در علوم مختلف ، بسيارى از امور ساخت و مهندسى به ايشان ارجاع مىشد كه از آن ميان به نظارت آنان بر حفر بعضى از نهرهاى بزرگ چون نهر جعفريه ، و نهر عمود بن منجم در نزديكى بصره مىتوان اشاره كرد . ابن خرداذبه و مسعودى نيز مىنويسند واثق ، خليفه عباسى ، محمد بن موسى را براى تحقيق دربارهء اصحاب كهف به سرزمين روم اعزام كرد ، ابو ريحان بيرونى معتصم را عامل اعزام محمد به اين مأموريت مىداند . تنها تاريخى كه از فوت بنى موسى در دست است تاريخ فوت محمد در 259 ق است . آثار بنى موسى در رياضيات و نجوم دستآوردهاى علمى بنى موسى در مكانيك ، ستارهشناسى و رياضيات به شرح زير است : 1 ) « كتاب الحيل » از مهمترين آثار بنى موسى است كه خوشبختانه باقى مانده است . علم الحيل را برابر دستهبندىهاى امروزى علم مىتوان جزو مهندسى مكانيك بشمار آورد كه از ابزارها و دستگاههاى مكانيكى و هيدروليكى بحث مىكند ، و كتاب الحيل بنى موسى اوّلين اثر مدرن شناخته شدهاى است كه در اين زمينه در جهان اسلام باقى مانده است . در اين كتاب يكصد دستگاه شرح داده شدهاند كه عمدتا بهصورت خودكار و با استفاده از خواص مكانيكى سيّالات ( همچون آب ، شربت و . . . ) عمل مىكنند ، مورخان و فهرستنويسان اسلامى نيز از اين كتاب سخن رانده و آن را ستايش كردهاند ، امّا بهدرستى معلوم نيست كه كتاب الحيل را كداميك از سه برادر نگاشته است ، امّا